Ο ζητιάνος

Ξάπλωσα νωρίς σήμερα μιας και ήθελα να κοιμηθώ πριν τις 00:00 ώστε να έχω ένα γεμάτο 8ωρο ύπνου προτού ξυπνήσω αύριο για τη δουλειά.
Αλλά, σε αντίθεση με την ημέρα που μπορεί να με πάρει ο ύπνος οπουδήποτε, όταν ξαπλώνω στο κρεββάτι μου το μόνο που βρίσκω να κάνω είναι να στροβιλίζομαι μέσα στο σύμπλεγμα σεντονιού, μαξιλαροθήκης και σκέψεων, ανήμπορος να κοιμηθώ…

..όχι τουλάχιστον μέχρι να κλείσω τους ανοιχτούς λογαριασμούς με τις Ερινύες μου.

Για να είμαι πιο ακριβής, οι τύψεις μου δεν με αφήνουν να κλείσω μάτι, τύψεις κρυμμένες εδώ και κάμποσες μέρες που αποφάσισαν να εκκολαφθούν  ύπουλα τώρα.

“Μην του δώσεις χρήματα, ξέρεις για τί τα θέλει...” είναι οι λέξεις της αγαπημένης μου Έφης που ωστόσο σουβλίζουν την καρδιά μου εδώ και κάμποση ώρα αποτρέποντάς με να ηρεμήσω και να κλείσω τα μάτια μου ήσυχος.

Η ιστορία έλαβε χώρα το περασμένο σάββατο στο κέντρο της Αθήνας παρόμοια ώρα με την τωρινή, λίγο πιο νωρίς, καθώς πήγαινα να παραλάβω τη μητέρα μου από το λιμάνι του πειραιά. Σε ένα κέντρο Αθήνας που έσφιζε από κίνηση - χαρακτηριστικό ήταν πως η κίνηση στη Συγγρού προς κέντρο έφτανε μέχρι το φιξ - και ο συνήθης πρωινός εκνευρισμός του δρόμου ανάμεσα στα ταξί, τα μηχανάκια και τα yarisάκια για το ποιός έχει μεγαλύτερο δικαίωμα να φτάσει πρώτος στη δουλειά του, έδινε τη θέση στον εκνευρισμό για το ποιό X5 ή rav4 θα περάσει πρώτο το φανάρι για να φτάσει πρώτο στο μπουζουξίδικο, άσχετα αν το κόκκινο είχε ανάψει προ πολλού δημιουργώντας έναν πανικό στα σταυροδρόμια της περιοχής.

Ακριβώς μέσα στον πανικό, δίπλα συγκεκριμένα, βρισκόταν μία σκιά…ναι, σκιά, μόνο έτσι θα μπορούσα να τον περιγράψω καθώς δε φαινόταν να είχε περισσότερες αισθήσεις από ένα αχνό είδωλο κάποιου ανθρώπου που κάποτε, κάπως, οικειοθελώς ή μη, για κάποιο λόγο έχασε την ισορροπία του και έπεσε από το σχοινί απευθείας στο λάκκο με τα σκατά.
Μία φιγούρα που έδειχνε να θέλει να σωριαστεί στο δρόμο αλλά, σαν κάποιος σαδιστής να τον είχε δεμένο σαν μαριονέττα με κλωστές και να μην τον άφηνε να πέσει, τρίκλιζε και περιφερόταν σαν νεκρός μέσα στους “ζωντανούς” της νύχτας, ζητώντας μία βοήθεια.

Τα μαλλιά του ήταν όπως και τα μακριά μούσια του, άπλυτα και φουντωτά, η επιδερμίδα του έδειχνε την ηλικία του - κοντά στα 40-50 - και του πρόσθετε άλλα τόσα. Η ενδυμασία του αποτελούταν από μία φαρδιά λεπτή γκριζογαλάζια φόρμα και ένα σκισμένο μπλουζάκι που συμπλήρωνε το αεράτο σύνολο. Τα πόδια του δεν πρόσεξα με τί ήταν ντυμένα, είχα εστιάσει στο πρόσωπό του αλλά ακόμα και τώρα δε μπορώ να θυμηθώ τα χαρακτηριστικά του. Το αχανές βλέμμα του ωστόσο το θυμάμαι και το γνωρίζω από μικρό παιδί στα Εξάρχεια των αμέτρητων ναρκομανών τη δεκαετία του 90…το βλέμμα που προδίδει την εσωτερική μουντή κραυγή του για βοήθεια αλλά τις ανύπαρκτες δυνάμεις που καταπνίγουν κάθε έκφραση…είναι σαν να ανατινάζεις μία βόμβα σε ένα αεροστεγές άθραυστο κουτί, ακούς τον βόμβο, νιώθεις τις δονήσεις αλλά δεν βλέπεις τη λάμψη.

Ίσως φανεί αστείο αλλά μου θύμιζε λίγο τον γνωστό μουσάτο κύριο που ζωγραφίζει τα μεσημέρια στη ΝΕΤ, τον Bob Ross στην πιο καχεκτική έκδοσή του…

Αν οι βιντεοκασσέτες του με τους 1002 διαφορετικούς τρόπους για να ζωγραφίσεις ένα βουνό δεν πούλαγαν, αν οι φίλοι του σταματούσαν τις κοινωνικές συναναστροφές μαζί του γιατί πλέον δεν ήταν διάσημος, αν τον παρατούσε η γυναίκα του για τον ίδιο λόγο, αν έχανε το σπίτι του από την υποθήκη που έβαλε για να πάρει το γιωτ, αν άρχιζε το ποτό για να αντιμετωπίσει την αδιαφορία και την αψυχία του κόσμου, αν μέσα από μία δαιδαλώδη διαδρομή έπεφτε στην παγίδα των ναρκωτικών και αν με κάποιον μαγικό τρόπο διακτινιζόταν στη κωλοπόλη που ζω…τότε θα είχα το ίδιο θέαμα μπροστά μου με αυτό του προχθεσινού σαββάτου.

Καθώς περιφερόταν από αμάξι σε αμάξι κατά τη μεγάλη διάρκεια του κόκκινου φαναριού στη διασταύρωση Βασ.Όλγας και Βασ.Αμαλίας έφτασε η σειρά μου. Η άμεση και ακούσια αντίδρασή μου ήταν να εστιάσω στην πινακίδα του μπροστινού μου και να τον αγνοήσω. Έχοντας το πόδι στον συμπλέκτη και τον λεβιέ στην πρώτη, κινήθηκα κιόλας και 5 μέτρα μπροστά για να τον αποφύγω, παρατηρώντας τον ταυτόχρονα με την άκρη του ματιού μου να γυρίζει αργά, μηχανικά και τρέμοντας προς τα εκεί που πήγα όσο τον προσπερνούσε το ερμητικά κλειστό παράθυρό μου αργά και σχεδόν σαδιστικά.
Το να κάνει δύο βήματα στην κατάσταση που ήταν φαινόταν ολόκληρος άθλος και τώρα βρισκόταν στο δίλημμα του να συνεχίσει προς τα πίσω ώστε να δοκιμάσει την τύχη του στο πισινό αμάξι μου ή να επιμείνει μαζί μου. Πιστεύω, χωρίς να θυμάμαι καλά, πως αποφάσισε το δεύτερο.

Σε μία έξαρση οίκτου - και θαυμασμού, ίσως, για το κουράγιο του - αποφάσισα να βγάλω το πορτοφόλι μου και να του δώσω κάτι ψελλίζοντας “δεν αντέχω να τον βλέπω άλλο έτσι”.

Εκεί μίλησε η Έφη λέγοντας την παραπάνω φράση αλλά δεν είμαι σίγουρος αν άκουσα αυτήν ή τον εαυτό μου να επαναλαμβάνει τις ίδιες ακριβώς λέξεις…

Την παύση δύο δευτερολέπτων ακολούθησε το άναμμα του πράσινου φαναριού και όσο προσπαθούσα, χωνώμουν, κόρναρα για να προλάβω να περάσω αυτό το φανάρι ο ζητιάνος μετατράπηκε σε κάτι παραπάνω από μία ισχνή ανάμνηση.

Μέχρι σήμερα.

Δε μπορώ να καταλάβω τί ήταν αυτό που με έκανε να διστάσω να του δώσω ένα ευρώ.

Ήταν πράγματι το γεγονός ότι δεν ήθελα να τον οδηγήσω ακόμη πιο βαθειά στον λάκκο των ναρκωτικών?
Αυτή είναι η δικαιολογία που λέμε σήμερα, ή που μας έχουν εμποτίσει για να μη νιώθουμε τύψεις όταν αντί να δώσουμε ένα δάχτυλο βοηθείας στον συνάνθρωπό μας δεν του δίνουμε καθόλου και τον κλωτσάμε κιόλας για να σωριαστεί στο έδαφος?
Κι αν ναι, ποιός είμαι εγώ που θα τον κρίνω? Πώς ξέρω εγώ με την άνετη ζωή και τις άφθονες δεύτερες ευκαιρίες στη ζωή μου τί έχει σπρώξει τον απέναντί μου στην ύστατη πράξη να ζητιανέψει τη βοήθειά μου?

Ο άνθρωπος δε μου ζήτησε ούτε να τον οδηγήσω στο σωστό δρόμο, ούτε να προσέξω τα παιδιά του. Λεφτά μου ζήτησε, και μάλιστα λίγα. Για φαΐ? Πιστεύω πως ναι, γιατί όσο και να σε τρώει η μαστούρα η πείνα είναι ενδότερη και βασικότερη ανάγκη. Ασφαλώς αν μείνει και λίγο για την άλλη ανάγκη θα τα χρησιμοποιήσει. Μπορεί μάλιστα τα δικά μου δύο ευρώ να είναι τα μοιραία και τον βρουν σε κάποιο πεζοδρόμιο εκεί κοντά με το ένα χέρι δεμένο και το άλλο με μία μισοφαγωμένη τυρόπιτα.

Αλλά, διάολε, αν δεν πρόκειται ούτε να τον βάλω σε ένα σπιτικό, ούτε να τον ταΐσω, ούτε καν να ασχοληθώ για παραπάνω από 5″ με την κατάστασή του πριν καταπιαστώ με τα δικά μου σοβαρότερα καθημερινά προβλήματα, τότε για ποιό λόγο να του αρνηθώ τη μία και μοναδική “χαρά” και ανάγκη που μου ζητάει να του εκπληρώσω? Γιατί να μην τον γλυτώσω 2 ώρες από τη μιζέρια του, έστω και με αυτόν τον φτηνό και εγκληματικό τρόπο? Αφού δεν έχω άλλον τρόπο να του το κάνω?
Ποιός είμαι εγώ που με την αδιαφορία μου τον έφερα να παραπαίει εκεί μπροστά στο αριστερό φανάρι του αμαξιού μου και δεν πρόκειται να κάνω ποτέ στη ζωή μου κάτι ουσιαστικό για να του σώσω τη ζωή, αλλά αρνούμαι να του δώσω αυτό το ασήμαντο, για εμένα, πράγμα?
Πόσο υποκριτής είμαι όταν δεν του δίνω λεφτά τάχα για να μην τον σκοτώσω…αλλά την ίδια στιγμή η αδιαφορία μου δεν κάνει τίποτα διαφορετικό από τα ναρκωτικά που του αρνήθηκα?
Το ότι τον στέλνω, εφόσον ενδώσω στις ικεσίες του, ένα λεπτό νωρίτερα στον τάφο από αυτήν την κωλοζωή που του έτυχε, με κάνει δολοφόνο? Εξίσου υπαίτιο με τις καταστάσεις που τον έφεραν εκεί? Γιατί να πρέπει να με πιάνουν τύψεις όταν του δίνω λεφτά για να πάρει την πρέζα του αλλά να κοιμάμαι άνετος αν αναλαμβάνει κάποιος άλλος αυτό το “λάθος”?

Κι από πότε ο οίκτος είναι κακός? Η βοήθεια στον συνάνθρωπο είναι λιγότερο σημαντική από την περηφάνεια του ατόμου?

…

Δε ζω σε μία γυάλα. Γνωρίζω πως ακόμα κι αν καταφέρω και “αγιοποιήσω” την οικονομική βοήθεια στη συγκεκριμένη κατηγορία των εχόντων τη ανάγκη, δεν πρόκειται να κερδίσω μία θέση στον παράδεισο ούτε θα κοιμούνται ήσυχα ευλογώντας το όνομά μου.
Καταλαβαίνω πως όσο υποκριτικό είναι να αρνείσαι την οποιαδήποτε βοήθεια στο πρεζάκι άλλο τόσο υποκριτικό είναι να θεωρείς σωστό να του δίνεις 2 ευρώ αλλά να μην παίρνεις ένα τηλέφωνο τον ΟΚΑΝΑ, ή να επικοινωνείς με τους δικούς του αν τον γνωρίζεις…ή να φτάνεις, τέλως πάντων, όσο μακριά σε οδηγεί το φιλότιμο, η φιλευσπλαχνία, ο οίκτος…

Αλλά όχι αυτή η αδιαφορία παιδιά.

Η αδιαφορία μας ως άνθρωποι, ως κοινωνία, ως συγγενείς, ως φίλοι οδηγούν αυτούς τους ανθρώπους σε αυτό το αδιέξοδο όχι το δίευρο που θα δώσουμε μία στο τόσο σε κάποιο τελειωμένο πρεζάκι.

Είμαστε όλοι άνθρωποι και κάνουμε λάθη. Άλλοι τα πληρώνουμε ακριβά άλλοι όχι.
Κι όπως ατελείς είμαστε ως άνθρωποι, δε γίνεται πάντα να κάνουμε το “σωστό”. Δε χρειάζεται να κάνουμε πάντα το “σωστό”.

Μη δώσετε λεφτά. Δεν είναι αυτός ο σκοπός του ποστ. Αλλά μην κρίνετε.

Μην του πάρετε φαΐ αν αποφασίσετε όντως να τον αλαφρύνετε από τον πόνο του με κάποιο ψιλό. Αλλά μην τον ξεχάσετε μόλις απομακρυνθείτε.

Μην τον στείλετε στον ΟΚΑΝΑ (σε όποιον έχει μείνει ανοιχτός τέλως πάντων) αλλά κάνετε έναν κόπο και πάρτε του κάτι να φάει και να πιεί τώρα που έρχονται και ζεστές μέρες.

Κάνετε ένα, μικρό, βήμα. Μία μικρή αυτοκριτική.

Όπως και σε πολλά πράγματα στην κοινωνική μας ζωή, έτσι και σε αυτήν την περίπτωση πιστεύω πως η συλλογική συνειδητοποίηση είναι ζωτικής σημασίας.

Και για να φτάσουμε εκεί, χρειάζεται πρώτα να κάνουμε κάποιες αυστηρές ερωτήσεις στον εαυτό μας…τις οποίες ασφαλώς θα απαντήσουμε με ειλικρίνεια.